HISTORIE VAN HET VENETIAANSE CARNAVAL

 

Mede dankzij de film "Eyes wide shut" van Stanley Kubrick zijn gemaskerde feesten weer onder de aandacht van het grotere publiek gebracht. Maar het dragen van maskers en capes en de mystiek daar omheen gaat al eeuwen terug en stamt oorspronkelijk uit de tijd van het Venetiaanse Carnaval.

Het woord Carnaval (Italiaans:carnavale) komt wellicht van het Latijnse woord Carnem Levare of Carnelevarium, wat weghalen of vlees verwijderen betekent. Een meer waarschijnlijke verklaring voor het woord Carnaval is dat het afgeleid is van de Latijnse woorden Carne + Vale, wat 'Vlees Vaarwel zeggen' betekent.

Artistieke Venetiaanse maskers zijn een essentieel kenmerk van het Carnaval van Venetië maar de geschiedenis gaat veel verder terug.

Ten tijde van de Republiek verkleden de Venetianen zich om hun identiteit te verbergen, niet alleen tijdens het carnaval, maar ook in vele andere gelegenheden. In Venetië is de traditie van het dragen van maskers zeer oud. In 1271 was er een school van masker-makers, die papier-mache maskers maakten van een gipsverband gemaakt van een klei-model. Vanaf de 15e eeuw werden de "mascarieri" (dit is hoe masker-makers werden genoemd) verheven tot kunstenaars.
Maskers werden gebruikt voor het verbergen van de identiteit waardoor men losbandige acties kon uitvoeren, zonder zich zorgen te hoeven maken dat men werd ontdekt.



Zo werden maskers o.a. gebruikt wanneer men ging gokken (om niet te worden herkend door schuldeisers) of om naar het bordeel te gaan. Niet alleen de klanten maar ook de prostituees zelf droegen deze maskers. De maskers werden ook gezien als middel ter verfraaiing, en om deze reden werden ze vaak gebruikt door vrouwen. In sommige gevallen, wanneer men bijvoorbeeld naar het theater ging, waren vrouwen verplicht om maskers te dragen om zodoende hun eer te beschermen.
Achter het masker kon iedereen zich verstoppen, rijk en arm liep op die manier door elkaar heen, vrouwen verkleedden zich als mannen, en mannen konden zich voordoen als vrouwen.
Dans, muziek, drank en geheimzinnigheid waren een soort levenselixer voor de Venetianen die door de bescherming van de maskers konden vluchten voor de strenge moraal van de Katholieke Kerk uit Rome.
Zeker de anonieme functie van maskerspaste zeer goed bij de carnaval filosofie, die iedereen de mogelijkheid gaf om zich op een andere, vrijere manier te uiten dan op alle andere dagen. Bovendien, tijdens het carnaval was er geen verschil tussen klasse, leeftijd en geslacht, en dit werd ook mogelijk gemaakt door het gebruik van maskers, waardoor de identiteit van de deelnemers aan de viering werd verborgen.
Carnaval werd uitgeroepen tot een openbaar feest in Venetië in 1296, en al snel begonnen vele maskers en kostuums winkels zich te openen, en maskerwinkels zijn nog steeds een typisch kenmerk van Venetië, dat veel toeristen trekt.
Het overmatig gebruik van maskers door de Venetianen, met de gevaren die daaruit konden voortvloeien, zorgden voor verbodsbepalingen: vanaf 1339 mocht men niet gemaskerd in de stad lopen bij nacht, terwijl vanaf 1458 het dragen van maskers niet meer werd toegestaan in kerken, kloosters en heilige plaatsen (veel mannen verkleedden zich als vrouw en droegen een masker en gingen het klooster in om losbandige daden te verrichten met o.a. nonnen). Ook prostituees mochten geen maskers meer dragen. Vanaf 1703 werden maskers ook verboden in de gokhuizen.
Ondanks al deze verboden zijn maskers altijd onlosmakelijk verbonden geweest met de geschiedenis en de traditie van de stad, en sommige soorten maskers zijn nog steeds bekend over de hele wereld.


Dit is zeker het geval van de "Bauta", een unisex kostuum met een zwarte tabbaard, een driehoekige hoed en een wit masker dat het hele gezicht bedekt en er voor zorgt dat ook de toon van de stem verandert, de "Moreta" een ovaal zwart masker dat vooral wordt gewaardeerd door vrouwen en dat moet worden vastgehouden met de mond, zodat de mensen die het dragen niet kunnen spreken, de "gnaga", een vrouwenkostuum dat ook wordt gedragen door mannen en met een klein masker dat alleen de bovenkant van het gezicht verbergt, en de "Pantalone", een masker dat bekend is omdat het een van de belangrijkste karakters is van de "Commedia dell'Arte", samen met Harlequin, Columbine en vele anderen.